De ontbrekende schakel, waarom Nederland een DARPA nodig heeft

Met hun petitie voor een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) roepen Prins en Blom de kabinetsformatie op om die cultuur institutioneel te verankeren [1]. Het voorstel: een Nederlandse variant van het Amerikaanse DARPA, het agentschap dat GPS, het internet en zelfrijdende auto's voortbracht. Wij sluiten ons aan bij deze oproep.

De valley of death

Het probleem dat NADI moet oplossen is structureel. Nederland heeft sterke universiteiten en veel technisch talent. Maar veelbelovende technologieën blijven hangen tussen onderzoek en toepassing, in wat internationaal bekendstaat als de valley of death [1]. Onderzoekers met baanbrekende ideeën vinden geen financiering. Ondernemers die nieuwe markten willen creëren lopen vast op risicomijdende investeerders. En als technologieën wél worden gecommercialiseerd, gebeurt dat vaak buiten Nederland.

De cijfers bevestigen het beeld. Nederland investeert 2,2 tot 2,3 procent van het bbp in R&D, ver onder de 3 procent doelstelling [2]. Tegelijkertijd komen bestaande innovatie-instrumenten grotendeels ten goede aan een kleine groep grote, gevestigde bedrijven. Juist jonge en nieuwe spelers, historisch verantwoordelijk voor een groot deel van radicale vernieuwing, vallen buiten de boot. De huidige instrumenten zijn ingericht op consensus en voorspelbaarheid, niet op doorbraken.

"Nooit kwam verandering van mensen met een houding van 'doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg'." — Jelle Prins [3]

Het DARPA-model

DARPA werkt fundamenteel anders dan traditionele onderzoeksorganisaties. Het agentschap bestaat uit een klein, wisselend team van ongeveer 200 medewerkers. Projectmanagers, vaak afkomstig uit het bedrijfsleven of de academische wereld, krijgen vijf jaar de tijd om een radicale sprong voorwaarts te realiseren in een technologiegebied [4]. Geen commissies, geen eindeloos overleg, geen bureaucratie. Wel een extreem ambitieuze missie, een zak geld en complete vrijheid.

De aanpak is high-risk, high-reward. Veel projecten falen. Maar de successen compenseren de rest ruimschoots. In 2004 begon DARPA met de Grand Challenge: een wedstrijd waarbij onderzoekers werden uitgedaagd om met een zelfrijdende auto door de woestijn te rijden. Twintig jaar later rijden autonome taxi's door Los Angeles en San Francisco [4].

Europa heeft het model inmiddels overgenomen. Duitsland richtte SPRIND op, het Verenigd Koninkrijk ARIA. Beide organisaties opereren onafhankelijk van politieke sturing en bestaande bureaucratische kaders. Die autonomie is essentieel: zonder vrijheid om te falen, geen ruimte om te slagen.

Waarom nu

De timing van de petitie is niet toevallig. Het tussenverslag van informateur Buma noemt expliciet de mogelijkheid om een deel van het NADI-budget uit defensiemiddelen te mobiliseren [1]. Met de druk om het defensiebudget naar 5 procent van het bbp op te schroeven, ligt er een kans om een fractie van die miljarden te besteden aan doorbraakinnovatie.

Prins en Blom pleiten voor een structureel budget van €1 tot €2 miljard per vijf jaar voor NADI, aangevuld met een reservering van 3 procent van het defensiebudget voor doorbraken in defensietechnologie [1]. Het klinkt als veel geld. Maar ter vergelijking: DARPA heeft een jaarbudget van ruim $4 miljard. De economische en maatschappelijke opbrengsten van succesvolle projecten overstijgen die investering met ordes van grootte.

De initiatiefnemers benadrukken dat NADI breder moet zijn dan defensie alleen. Doorbraken op het gebied van energie, digitale infrastructuur, gezondheid, voedsel en veiligheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Juist een breed opgezet agentschap vergroot niet alleen de veiligheid, maar ook de maatschappelijke weerbaarheid en het toekomstig verdienvermogen.

De valkuilen

Critici waarschuwen voor de risico's. Nederland is klein. De budgetten zijn beperkter dan in de VS. En de consensuscultuur zit diep. Bert Hubert, techondernemer en voormalig lid van de Cyber Security Raad, vreest dat NADI eindigt als een afdeling binnen bestaande structuren, met tragische trajecten om tot financiering te komen en intense controles of alles wel innoveert zoals afgesproken [5].

De les uit Duitsland is veelzeggend. SPRIND had een aparte 'vrijheidswet' nodig om los te komen van de bureaucratie die het in de beginjaren verlamde. Prins en Blom zijn zich bewust van het gevaar. Ze benadrukken dat NADI als onafhankelijke organisatie moet worden opgericht, op afstand van dagelijkse politieke sturing, bestaande bureaucratische kaders en eerder opgerichte organisaties [1].

Dat betekent: geen vinger in de pap voor Invest-NL, TNO of ministeries. NADI heeft leiders nodig die technische diepgang combineren met ondernemerservaring en oog voor de publieke zaak. Ilan Gur, de topman van het Britse ARIA, is gepromoveerd in technische materiaalkunde en heeft bedrijven opgericht in Silicon Valley [5]. Dat is het profiel dat werkt.

Wat dit betekent voor startups

Voor Nederlandse AI-startups en deeptech-ondernemers kan NADI het verschil maken. Het agentschap zou projecten kunnen financieren die traditioneel te riskant zijn voor investeerders, maar die in potentie een enorme impact hebben [3]. Quantumtechnologie, biotechnologie, nieuwe energievormen: terreinen waar Nederland wetenschappelijke expertise heeft, maar waar de vertaling naar commerciële toepassing stokt.

Minstens zo belangrijk is de rol van de overheid als launching customer. DARPA koopt innovaties in voordat de markt eraan toe is. Die eerste klant maakt het verschil tussen een veelbelovend prototype en een schaalbaar product. Nederlandse startups die nu vastlopen op risicomijdende aanbestedingsprocedures zouden via NADI een pad naar de markt kunnen vinden.

De petitie van Prins en Blom is meer dan een beleidsvoorstel. Het is een oproep om te breken met de Nederlandse gewoonte om risico's te vermijden en consensus te zoeken. Andere landen investeren nu doelgericht in ARPA-achtige organisaties en trekken daarmee talent, kapitaal en kennis aan. Uitstel vergroot het risico dat Nederland structureel achterop raakt in technologieën die de komende decennia bepalend zullen zijn.

Wij roepen onze lezers op om de petitie te ondertekenen op nadi.nl. Niet omdat doorbraken gegarandeerd zijn, maar omdat ze onmogelijk worden als we het niet proberen.

Max Pinas
Founder Dutchstartup.ai