De Prijs van Twijfel: Waarom 187 Miljard Euro Nodig Is Voor Het Nederlandse AI-Fundament

Wennink, ingehuurd om het Europese Draghi-rapport te vertalen naar de Nederlandse context, stelt dat een jaarlijkse economische groei van 1,5 tot 2,0 procent noodzakelijk is om de verzorgingsstaat overeind te houden. Met de huidige prognoses van het CPB en DNB die slechts 0,5 tot 0,9 procent groei voorzien, is de dreiging reëel: zonder actie loopt de overheid in 2035 ruim honderd miljard euro per jaar mis of moeten er forse bezuinigingen komen. De oplossing is volgens de topadviseur duidelijk: het is nú investeren of we raken achterop .

De Soevereine Keuze: AI als Noodzaak

De routekaart die Wennink schetst, is geen breed geschoten wensenlijst, maar een focus op vier strategische domeinen waar Nederland kan uitblinken. Digitalisering en AI staat fier bovenaan, nauw verweven met de andere pijlers: veiligheid, biotechnologie en energietechnologie.

De investeringsopgave is astronomisch. Om de noodzakelijke groei van minimaal 1,5 procent te realiseren, moet Nederland tot 2035 maar liefst €151 tot €187 miljard extra aan productiviteitsverhogende investeringen mobiliseren. Dit gaat niet enkel om overheidsgeld; het merendeel van dit potentieel moet uit de private sector komen.

Deze focus op AI en digitalisering is een erkenning van een nieuwe marktdynamiek: het is de fundering onder alles. In tegenstelling tot de algemene aanname dat AI slechts software betreft, benadrukt het rapport de fysieke, verweven aard van deze technologie. AI, fotonica en halfgeleiders worden expliciet genoemd als de versnellers die innovaties in vrijwel alle sectoren mogelijk maken. De weddenschap is dat de Nederlandse expertise in chips (halfgeleiders) en lichttechnologie (fotonica) moet worden ingezet om de AI-transitie te voeden en zo de welvaart veilig te stellen.

Voorbij de Chatbot: Het Fotonische Fundament

Het rapport snijdt een strategische nuance aan die de diep-tech sector al langer benoemt: AI is geen magische service, maar een infrastructuur. Het vereist massieve rekenkracht en een robuuste digitale fundering. De Nederlandse digitale economie laat in het derde kwartaal van 2025 al scheurtjes zien. De groei van essentieel dataverkeer via de AMS-IX en de uitbreiding van colocatiecapaciteit blijven achter bij de internationale concurrentie en de toenemende vraag.

De pleidooien van de diep-tech sector, zoals die van AI-ondernemer Jelle Prins, weerklinken in Wenninks harde conclusies over het ondernemersklimaat. Prins, die met zijn bedrijf Cradle AI inzet voor het ontwerpen van eiwitten, waarschuwde eerder al dat het klimaat voor het opschalen van diepe technologie in Nederland structureel 'zwaarder' is dan in concurrerende landen [Prins, Jelle. MT/Sprout. Waarom Nederland dringend een AI-Deltaplan nodig heeft (2025)]. Wennink formaliseert deze kritiek door te stellen dat er een direct verband is tussen de lage productiviteitsgroei en de versnippering en onzekerheid in het bestuur.

Van Deltawerken naar Regionale AI-Knooppunten

Het rapport van Wennink is geen abstract theoretisch stuk; het inventariseerde 51 concrete proposities met een totaal investeringspotentieel van €126 miljard, afkomstig van ruim duizend experts. Een essentieel onderdeel van het plan is het regionaal verankeren van de AI-ambities, waarbij technologie niet alleen in de Randstad, maar in het hele land moet worden toegepast en ontwikkeld.

Concreet richt de AI-strategie zich op grootschalige, regionale 'moonshots' op het snijvlak van de vier strategische domeinen:

De Kloof tussen Rapport en Randvoorwaarden

De grootste paradox is de kloof tussen de ambities en de randvoorwaarden. Wennink stelt dat de plannen haalbaar en betaalbaar zijn, maar dat het ontbreken van de juiste randvoorwaarden de grootste belemmering vormt voor de noodzakelijke groei. Nederland is als een ‘auto met vier lekke banden’.

Het is de taak van de politiek om deze belemmeringen – van trage vergunningverlening tot het tekort aan talent en de problemen met het stroomnet – met richting, snelheid en consistentie aan te pakken. Wennink is hoopvol over de capaciteiten van Nederland, maar zijn advies is een onmiskenbare waarschuwing: welvaart wordt niet gebouwd door te wachten, maar door te investeren en te doen.

De keuzes die nu voorliggen, bepalen de aard van Nederland in 2035. Als de politiek de moed toont om scherpe, strategische keuzes te maken en de miljardeninvestering in AI en technologie te faciliteren, kan de afkalving van de welvaart worden gestopt. Gebeurt dit niet, dan verliezen we niet alleen economische kansen, maar ook onze strategische relevantie en het vermogen om onze publieke voorzieningen te betalen. De toekomst, zo stelt Wennink, wacht niet.

Willem Blom
Founder Dutchstartup.AI