Rotterdams fieldlab moet quantumveilige communicatie naar de praktijk brengen

In Rotterdam is op 18 juni het Quantum Communication Fieldlab Rotterdam (QCFR) officieel van start gegaan. Het initiatief brengt vijf technologiebedrijven samen met als doel quantumveilige communicatie te testen, te valideren en inzetbaar te maken voor de bestaande digitale infrastructuur. Daarmee wil het fieldlab verder gaan dan eerdere pilotprojecten en een directe brug slaan naar commercieel en maatschappelijk gebruik.

Het QCFR is opgezet door Cisco, Eurofiber, INSPIR8ION, Q*Bird en CGI. Het krijgt een vaste locatie in de Spaanse Kubus, het bestaande datacenter van Eurofiber in Rotterdam, en is ondergebracht bij RDM Next. Strategische partners zijn het Havenbedrijf Rotterdam, de Gemeente Rotterdam, InnovationQuarter en de Provincie Zuid-Holland.

De oprichters richten zich op sectoren die hoge eisen stellen aan digitale veiligheid: havens, energienetwerken, overheidsnetwerken, het bankwezen en de gezondheidszorg. Bedrijven en publieke organisaties worden uitgenodigd eigen use cases in te brengen en te laten testen binnen het fieldlab.

Wat elke partner inbrengt

De rolverdeling binnen het QCFR is concreet vastgelegd. INSPIR8ION treedt op als QCFR Manager en coördineert de dagelijkse werking van het fieldlab. Eurofiber levert de digitale infrastructuur en datacenteromgeving. Q*Bird draagt de quantumveilige communicatietechnologie aan, terwijl Cisco netwerktechnologie beschikbaar stelt die geschikt is voor gebruik door overheden en bedrijven. CGI verzorgt de systeemintegratie, zodat afzonderlijke componenten als geheel kunnen functioneren.

Die taakverdeling weerspiegelt de breedte van het vraagstuk: quantumveilige communicatie vereist niet alleen nieuwe cryptografische technieken, maar ook aanpassingen in netwerkinfrastructuur en integratie met bestaande systemen. Het fieldlab is er op gericht die stappen gelijktijdig te doorlopen in een reële omgeving.

Voorgeschiedenis in de Rotterdamse haven

Het fieldlab bouwt voort op eerder werk in de regio. In februari 2024 begonnen Eurofiber en partners met de aanleg van kwantumversleutelde infrastructuur voor de Haven van Rotterdam. In mei 2024 demonstreerde een consortium vervolgens wat werd omschreven als de eerste schaalbare kwantuminternetverbinding in de haven, al moet bij dergelijke claims altijd voorzichtigheid worden betracht over de exacte reikwijdte van de vergelijking.

Die eerdere projecten hadden een proefkarakter. Het QCFR moet de stap zetten van demonstratie naar structurele inzet: een permanente testomgeving waar technologie doorlopend kan worden geëvalueerd en doorontwikkeld in samenwerking met eindgebruikers.

Financiering en lopende projecten

Parallel aan de lancering van het fieldlab loopt het QUEST-project, waarbij Eurofiber en Q*Bird betrokken zijn. Dit project heeft 1 miljoen euro aan regionale en Europese financiering ontvangen en richt zich specifiek op Quantum Key Distribution (QKD) tussen twee Eurofiber-datacenters in de Randstad. QKD is een techniek waarbij encryptiesleutels worden uitgewisseld via kwantummechanische principes, waardoor afluisteren detecteerbaar wordt.

De financiering combineert regionale en EU-middelen, wat past in het bredere Europese streven om digitale soevereiniteit en cyberveiligheid te versterken. Het QUEST-project staat voor 2025 gepland en loopt dus gelijktijdig met de opstart van het fieldlab.

Groeiende markt, maar nog beperkt gebruik

De urgentie achter het fieldlab is deels ingegeven door verwachte marktontwikkeling. Volgens onderzoek dat de initiatiefnemers aanhalen, zal het aantal bedrijven wereldwijd dat QKD-diensten gebruikt naar verwachting groeien van iets meer dan 1.000 in 2025 naar ongeveer 3.000 in 2030. Die toename is bescheiden in absolute termen, maar signaleert dat de technologie langzaam de fase van vroege adoptie betreedt.

Een belangrijke drijfveer is de zogeheten 'harvest now, decrypt later'-dreiging: actoren die nu versleuteld dataverkeer onderscheppen in de verwachting dit later te ontsleutelen met quantumcomputers. Sectoren met langetermijngeheimen, zoals overheden en defensie, hebben daardoor belang bij vroegtijdige transitie naar quantumbestendige encryptie.

Rotterdam als testlocatie voor kritieke infrastructuur

De keuze voor Rotterdam is niet toevallig. De haven is een van de grootste en meest gedigitaliseerde logistieke knooppunten van Europa, met complexe netwerken van sensoren, besturingssystemen en communicatiekanalen. Dat maakt de regio een logische testomgeving voor technologie die in kritieke infrastructuur moet werken.

Met de steun van de Gemeente Rotterdam, de Provincie Zuid-Holland en InnovationQuarter heeft het initiatief ook een regionale economische dimensie. De betrokken overheden zien het fieldlab als een manier om de regio te positioneren in de opkomende markt voor quantumtechnologie en de bijbehorende dienstverlening.

Concrete resultaten, zoals certificeringen, commerciële contracten of geteste use cases, zijn op dit moment nog niet bekendgemaakt. Dat is begrijpelijk voor een initiatief dat net van start gaat, maar de komende maanden zullen moeten uitwijzen of het fieldlab de stap van testomgeving naar bewezen inzetbaarheid daadwerkelijk kan zetten.